نقد و بررسی فیلم سوسپیریا ۱۹۷۷؛ شاهکار بصری و وحشت کلاسیک داریو آرجنتو

فیلم سوسپیریا محصول سال ۱۹۷۷ به کارگردانی داریو آرجنتو، یکی از تاثیر گذار ترین آثار تاریخ سینمای وحشت و از شاخص ترین نمونه های ژانر جیالو در ایتالیا است. این فیلم با تکیه بر طراحی صحنه خیره کننده، استفاده جسورانه از رنگ های اصلی و موسیقی متن ماندگار گروه گابلین، فضایی کابوس وار و رویایی را خلق می کند که فراتر از یک داستان ترسناک معمولی عمل می نماید. مخاطب با تماشای این اثر، تجربه ای بصری و شنیداری منحصر به فرد را پشت سر می گذارد که استانداردهای ژانر وحشت را برای همیشه تغییر داد.

معرفی و جایگاه فیلم سوسپیریا ۱۹۷۷ در تاریخ سینما

سوسپیریا (Suspiria) تنها یک فیلم ترسناک نیست، بلکه یک بیانیه هنری تمام عیار است که مرزهای ژانر وحشت را گسترش داد. داریو آرجنتو، که به عنوان پادشاه وحشت ایتالیا شناخته می شود، در این اثر از روایت خطی و متعارف فاصله گرفته و بر خلق اتمسفر و حس ناآرامی تمرکز کرده است. این فیلم در زمان اکران با نقدهای متفاوتی روبرو شد، اما به مرور زمان به عنوان یک اثر کالت کلاسیک و مرجعی برای سینماگران سراسر جهان تثبیت گردید و الهام بخش نسل های بعدی فیلمسازان شد.

خلاصه داستان؛ ورود به آکادمی رقص تانتس

داستان فیلم حول محور سوزی بنیون، یک دانشجوی جوان و با استعداد باله از آمریکا می چرخد که برای ادامه تحصیل به آکادمی رقص تانتس در فرایبورگ آلمان سفر می کند. از همان لحظه ورود در یک شب بارانی و طوفانی، او با فضایی مرموز و حوادث عجیب روبرو می شود. پس از فرار یک دانشجوی وحشت زده و وقوع قتل های مرموز در محیط آکادمی، سوزی در می یابد که این مرکز آموزشی پوششی برای یک محفل باستانی جادوگری است که تحت رهبری مادر آه ها (Mater Suspiriorum) فعالیت می کند. تلاش سوزی برای کشف حقیقت، او را در تقابل مستقیم با نیروهای شیطانی قرار می دهد که بقای او را تهدید می کنند.

تحلیل فنی و زیبایی شناسی بصری

آنچه سوسپیریا را از هم عصران خود متمایز می کند، وسواس گونه داریو آرجنتو و مدیر فیلمبرداری لوسیانو توولی در خلق تک تک فریم ها است. استفاده از فرآیند تکنی کالر باعث شد تا رنگ های قرمز، آبی و سبز با اشباع بالا و کنتراست شدید روی پرده نقش ببندند. این پالت رنگی غیر طبیعی، فضایی شبیه به کابوس های رنگی یا قصه های پریان تاریک ایجاد می کند که در آن سایه ها و نورها به شخصیت های مستقل تبدیل می شوند. معماری آکادمی رقص تانتس با پنجره های رنگی بزرگ و راهروهای طولانی، حس خفگی و گیر افتادن را به مخاطب منتقل می کند.

آرجنتو خشونت را نه به صورت کثیف و واقع گرایانه، بلکه به شکلی شاعرانه و استیلیزه به تصویر می کشد. قطرات خون با رنگ های روشن و درخشان نمایش داده می شوند تا ترکیبی از زیبایی و وحشت را در ذهن مخاطب شکل دهند. این رویکرد بصری، سوسپیریا را به یک تجربه سینمایی خالص تبدیل کرده است که در آن فرم و محتوا به طور کامل در هم تنیده شده اند.

موسیقی متن گابلین؛ ضربان قلب وحشت

نمی توان از سوسپیریا سخن گفت و از موسیقی متن افسانه ای گروه گابلین (Goblin) یاد نکرد. این موسیقی با استفاده از سازهای کوبه ای، سینتی سایزر، چلستا و زمزمه های ترسناک، به عنوان یک شخصیت مستقل در فیلم عمل می کند. ریتم های کوبنده و ملودی های ناآرام، ضربان قلب مخاطب را با اتفاقات روی پرده هماهنگ می کنند. ترانه اصلی فیلم با صدای زمزمه وار و کودکانه، تضادی دلهره آور با تصاویر خشونت آمیز ایجاد می کند. بسیاری از منتقدان معتقدند که حتی اگر دیالوگ های فیلم حذف می شدند، موسیقی گابلین به تنهایی قادر بود همان حس دلهره و تعلیق را به طور کامل منتقل نماید.

بررسی بازیگران و شخصیت پردازی

جسیکا هارپر در نقش سوزی بنیون، با وجود تجربه محدود، توانست معصومیت و در عین حال تاب آوری شخصیت اصلی را به خوبی به تصویر بکشد. چشمان درشت و بیان چهره او، حس آسیب پذیری و در عین حال کنجکاوی را به خوبی منتقل می کند. حضور بازیگران کهنه کار ایتالیایی مانند آلیدا والی در نقش خانم تانر و جوآن بنت در نقش مادام بلانک، وزن و اعتبار خاصی به فیلم بخشیده است. تقابل شخصیت های آن ها با سوزی، حس بی اعتمادی و پارانویا را در فضای آکادمی تقویت می کند. جالب است بدانید که در سینمای ایتالیا آن دوران، مرسوم بود که صداگذاری فیلم ها پس از پایان فیلمبرداری و در استودیو انجام شود. این موضوع گاهی منجر به نا هماهنگی های جزئی در دوبله می شد، اما به فضای رویایی، غیر واقعی و تئاتری فیلم نیز کمک شایانی کرده است.

اسطوره شناسی سه مادر در دنیای آرجنتو

اساس داستانی فیلم بر پایه مقاله ای تخیلی از نویسنده انگلیسی توماس دی کوئینسی به نام آهی از اعماق بنا شده است. در این اسطوره شناسی، سه مادر جادوگر باستانی وجود دارند که بر جهان حکومت می کنند: مادر اشک ها، مادر تاریکی ها و مادر آه ها (سوسپیریا). آکادمی رقص تانتس در واقع پناهگاه و مقر اصلی مادر آه ها است. این لایه اسطوره ای به فیلم عمق بخشیده و آن را از یک داستان قتل ساده به یک نبرد باستانی بین خیر و شر ارتقا داده است.

مقایسه سوسپیریا ۱۹۷۷ با بازسازی ۲۰۱۸

بازسازی این اثر به کارگردانی لوکا گوادانینو در سال ۲۰۱۸، رویکردی کاملا متفاوت را در پیش گرفت. در حالی که نسخه اصلی بر وحشت بصری و اتمسفریک تمرکز داشت، نسخه جدید به بررسی مضامین سیاسی، اجتماعی و روان شناختی با ریتمی کندتر و فضایی سردتر پرداخته است.

معرفی ۵ اثر برتر داریو آرجنتو برای دوست داران ژانر جیالو

اگر از تماشای سوسپیریا لذت برده اید، آثار زیر از همین کارگردان نیز می توانند تجربه ای مشابه و به یاد ماندنی را برای شما فراهم کنند:

• عمیق سرخ (Profondo Rosso – 1975): یکی از بهترین نمونه های ژانر جیالو با معمایی پیچیده، کارگردانی هنری درخشان و موسیقی متن فوق العاده گروه گابلین که الگوی بسیاری از فیلم های بعدی شد.
• اینجرنیوم (Inferno – 1980): دومین قسمت از سه گانه مادران که از نظر بصری، استفاده از رنگ و اتمسفر، نزدیک ترین اثر به سوسپیریا محسوب می شود و در شهر نیویورک و رم فیلمبرداری شده است.
• پدیده شوم (Phenomena – 1985): ترکیبی منحصر به فرد از ژانر وحشت و فانتزی با حضور یک نوجوان که توانایی ارتباط با حشرات را دارد و بازیگری جوان جنیفر کانلی در آن دیده می شود.
• عملیات ترس (Opera – 1987): اثری متا سینمایی که به بررسی خشونت و تأثیر آن بر هنر و مخاطب می پردازد و شامل سکانس های تعلیق آمیز و خلاقانه ای است.
• خواب های طلایی (The Stendhal Syndrome – 1996): فیلمی روان شناختی که به تأثیر هنر بر ذهن انسان و مرزهای واقعیت و توهم می پردازد و بازی خود آرجنتو در آن قابل توجه است.

نقاط قوت و محدودیت های فیلم

سوالات متداول درباره فیلم سوسپیریا

جمع بندی نهایی

سوسپیریا ۱۹۷۷ فراتر از یک اثر سرگرم کننده، یک تجربه حسی تمام عیار است که با تکیه بر قدرت تصویر و صدا، مستقیما با ناخودآگاه مخاطب ارتباط برقرار می کند. این فیلم با وجود گذشت دهه ها از ساخت، همچنان تازگی و تاثیر گذاری خود را حفظ کرده و به عنوان یک کلاس درس سینمایی برای علاقه مندان به ژانر وحشت و هنر بصری باقی مانده است. اگر به دنبال اثری هستید که فراتر از ترس های لحظه ای عمل کند و تا مدت ها در ذهن شما باقی بماند، تماشای این شاهکار داریو آرجنتو یک انتخاب بی بدیل خواهد بود.